Cách Bón Phân Cho Bưởi: 4 Mốc Trong Chu Kỳ Và 3 Đặc Điểm Phải Nắm Trước

Cây bưởi có một đặc điểm làm nhiều nhà vườn bón sai mà không biết: nó ra hoa và mang trái gần như quanh năm, không dồn vào một vụ gọn như sầu riêng hay cà phê.

Trên cùng một cây, cùng một thời điểm, có thể có trái sắp cắt, trái đang lớn, hoa vừa nở và đọt non mới nhú. Bốn thứ đó cần bốn kiểu dinh dưỡng khác nhau.

Nếu bón theo kiểu “mỗi quý một đợt, rải đều cho xong”, cây sẽ nhận được thứ nó không cần vào đúng lúc nó cần thứ khác. Kết quả quen thuộc: cây tốt lá mà ít trái, hoặc đậu nhiều rồi rụng gần hết.

Bài này nói về cách bón phân cho bưởi theo bốn mốc trong chu kỳ, cộng với ba đặc điểm riêng của cây bưởi mà nếu bỏ qua thì bón bao nhiêu cũng không vào.

Ba đặc điểm của cây bưởi quyết định cách bón

Trước khi nói tới lịch bón, phải nắm ba thứ này. Bỏ qua chúng thì mọi lịch bón đều kém hiệu quả.

1. Bộ rễ ăn nông và sợ úng

Rễ bưởi tập trung ở lớp đất mặt, phần lớn nằm trong khoảng 30–40cm trên cùng, và trải rộng theo hình chiếu tán chứ không cắm sâu. Hai hệ quả:

• Bón theo mép tán, không bón sát gốc. Vùng rễ tơ hút dinh dưỡng mạnh nhất nằm quanh hình chiếu mép tán. Đổ phân sát gốc là đổ vào chỗ chỉ có rễ cọc, cây hút được rất ít.
• Úng là chết. Rễ ăn nông nên chỉ cần nước đọng vài ngày là ngạt. Vườn bưởi ở vùng thấp bắt buộc phải lên liếp và có mương thoát.

2. Rất mẫn cảm với pH đất

Cây có múi ưa đất hơi chua đến trung tính. Khi pH tụt quá thấp, một loạt dinh dưỡng bị khoá chặt trong đất — nghĩa là phân vẫn nằm đó nhưng cây không lấy được.

Đây là lý do nhiều vườn bón rất nhiều mà cây vẫn đói: vấn đề không nằm ở lượng bón mà ở nền đất. Nếu vườn có biểu hiện bón mãi không lên, việc đầu tiên nên làm là đo pH chứ không phải tăng lượng phân — cách đo và cách xử lý ở bài pH đất.

3. Cần trung vi lượng nhiều hơn phần lớn cây khác

Đặc biệt là canxi, bo, kẽm và magie. Thiếu canxi và bo thì trái dễ nứt, múi khô; thiếu kẽm thì lá nhỏ lại, đọt ngắn; thiếu magie thì lá vàng từ gân ra.

Nhóm này thường bị bỏ quên vì nó không nằm trong con số N-P-K trên bao phân. Nhưng với bưởi, nó quyết định phần lớn chất lượng trái.

Hai dòng vi lượng dùng cho nhóm này: NUSAKI Canxi – Bo – Kẽm 500ml (Bo 2.000 ppm, canxi dạng Ca-EDTA, số công nhận lưu hành 1268/QĐ-BVTV-PB) lo phần canxi và bo — tức phần giữ trái, cuống dai và chống nứt; còn Kẽm Nano ZMAG 500ml (kẽm 15.000 ppm, kèm magie và rong biển, MSPB I4421) lo phần kẽm và magie — tức phần lá dày, đọt mập và quang hợp. Cả hai là dạng chai, pha nước phun qua lá.

Cách bón phân cho bưởi theo bốn mốc trong chu kỳ

Khung bốn giai đoạn chung cho cả nhóm cam quýt bưởi nằm ở bài trụ phân bón cho cây có múi. Phần dưới đây đi riêng vào cây bưởi, với những chỗ bưởi khác các cây cùng nhóm.

Mốc 1 — Sau thu hoạch: trả nợ cho cây

Đây là mốc quan trọng nhất cả năm và cũng là mốc hay bị làm qua loa nhất, vì vừa bán xong thì ai cũng muốn nghỉ.

Cây vừa dốc hết dự trữ vào lứa trái vừa cắt. Nếu không nạp lại ngay, nó bước vào đợt ra hoa kế tiếp với cái kho rỗng — hoa ít, hoa yếu, đậu kém.

Việc cần làm ở mốc này:

• Tỉa cành trước khi bón. Cắt cành khô, cành sâu bệnh, cành vượt, cành mọc trong tán. Tán thoáng thì đợt đọt mới ra đều, và cũng bớt sâu bệnh.
• Ưu tiên hữu cơ và phục hồi bộ rễ. Sau một vụ mang trái, rễ tơ hao hụt nhiều. Đây là lúc bón hữu cơ để nuôi lại nền đất, chứ không phải lúc đẩy đạm cao.
• Kiểm tra và xử lý pH nếu cần. Làm ở mốc này là đúng lúc nhất, vì còn cả một chu kỳ phía trước để đất ổn định.

Dòng bón rễ như YIMEX K+ là phân bón hữu cơ bón rễ, mã số 28163 thuộc Quyết định 1440/QĐ-BVTV, trong đó cây ăn trái là một trong năm nhóm cây được phép dùng; liều ghi trên nhãn 150–200 lít phân bón mỗi héc ta mỗi lần, một chai 1 lít pha được 1.000 lít nước tưới.

Mốc 2 — Trước ra hoa: nuôi mầm, đừng nuôi lá

Khi cây đã phục hồi và chuẩn bị phân hoá mầm hoa, hướng dinh dưỡng phải đổi hẳn: giảm đạm, tăng lân.

Lý do rất rõ ràng: đạm cao ở giai đoạn này là lệnh cho cây đi đọt. Mà đọt non và mầm hoa cạnh tranh nhau — cây đi đọt thì mầm hoa yếu đi hoặc không ra.

Đây cũng là chỗ nhiều vườn mắc nhất: thấy cây sau thu hoạch còn xanh yếu nên bón thêm đạm cho “mau lại sức”, vô tình đẩy cây ra đọt đúng lúc đáng lẽ phải làm bông.

Mốc 3 — Đậu trái và nuôi trái non: giai đoạn của trung vi lượng

Bưởi có tỷ lệ rụng trái non cao, và phần lớn nguyên nhân nằm ở hai chỗ: thiếu trung vi lượng, và cây bị sốc do nước hoặc do đi đọt.

Giai đoạn này cần:

• Canxi và bo — liên quan trực tiếp tới độ chắc của vỏ trái và khả năng giữ trái. Các dòng trung vi lượng như NUSAKI Canxi – Bo – Kẽm, Ca-Bo-Zn Amino và NOVA COMBI dùng cho giai đoạn này, theo đúng phương thức ghi trên nhãn.
• Nước đều. Tưới thất thường — khô một đợt rồi tưới đẫm — là nguyên nhân hàng đầu làm nứt trái và rụng trái. Với bưởi, đều quan trọng hơn nhiều.
• Dinh dưỡng nuôi trái non qua đường rễ. Dòng như ECO GREEN là phân bón hữu cơ bón rễ, mã 28940 thuộc Quyết định 2370/QĐ-BVTV-PB, trên nhãn ghi cây ăn trái dùng 150–200 lít phân bón mỗi héc ta mỗi lần, tưới gốc vào các giai đoạn trong đó có đậu trái và nuôi trái.
• Bổ sung qua lá ở đúng cửa sổ đậu trái. Nusaki BIG 07 (tên trên hồ sơ đăng ký là VT 5-5-6+TE, MSPB 08325, quyết định công nhận lưu hành 1154/QĐ-BVTV-PB) là phân bón lá NPK có chất điều hoà sinh trưởng, công thức 5-5-6 kèm NAA 0,1%, Bo 1.000 ppm và Molipden 100 ppm, dùng từ lúc cây chuẩn bị ra hoa cho tới khi nuôi trái. Vì có chất điều hoà sinh trưởng trong thành phần đã công bố, phải dùng đúng liều ghi trên nhãn, không tự tăng liều và không cộng thêm chất điều hoà sinh trưởng khác vào cùng bình. Phun sáng sớm hoặc chiều mát, tránh nắng gắt.

Một lưu ý khi dùng chung ở mốc này: các dòng dạng chai — BIG 07, Canxi – Bo – Kẽm, Kẽm Nano ZMAG — là phun qua lá; còn ECO GREEN dạng can là tưới gốc. Chúng phục vụ cùng một giai đoạn nhưng đi hai đường khác nhau, nên đừng pha chung vào một bình: phun thì phun riêng, tưới gốc thì tưới riêng.

Mốc 4 — Trái lớn đến trước thu hoạch: tăng kali

Giai đoạn cuối quyết định độ ngọt, màu vỏ và độ nặng ký. Kali là nhóm chính ở mốc này, kèm trung vi lượng duy trì.

Hai lưu ý:

• Giảm dần đạm về cuối. Đạm cao lúc trái sắp chín làm vỏ dày, múi nhạt, và kéo dài thời gian chín.
• Vẫn phải giữ nước đều cho tới gần ngày cắt. Để cây khát rồi tưới đẫm ở giai đoạn trái đã lớn là cách nhanh nhất làm nứt trái hàng loạt.

Bón ở đâu và bón thế nào cho đúng

Phần kỹ thuật bón này ảnh hưởng tới hiệu quả không kém gì việc bón cái gì.

1. Bón theo hình chiếu mép tán. Rải phân thành vòng quanh tán, ở vị trí tương ứng với mép tán lá phía trên — đó là nơi tập trung rễ tơ.
2. Xới nhẹ rồi lấp. Phân rải trên mặt đất trống dễ bị bay hơi và rửa trôi. Xới nhẹ lớp mặt, rải phân, lấp lại rồi tưới.
3. Không xới sâu. Rễ bưởi ăn nông, xới sâu là cắt đứt rễ tơ — tổn thương lớn hơn phần lợi thu được.
4. Chia nhỏ, bón nhiều lần. Cây có múi hút dinh dưỡng đều đặn chứ không ăn dồn. Chia nhỏ cữ giúp giảm hẳn phần phân bị rửa trôi, nhất là trong mùa mưa.
5. Bón khi đất đủ ẩm. Đất khô thì phân không tan; đất sũng thì rễ đang ngạt, không hút được.

Ba lỗi làm hỏng cả lịch bón phân cho bưởi

Lỗi 1 — Bón sát gốc. Thói quen rất phổ biến vì tiện tay. Nhưng vùng sát gốc chủ yếu là rễ cọc, ít rễ tơ, nên phần lớn lượng phân nằm đó không được hút.

Lỗi 2 — Đẩy đạm cao quanh năm cho cây “xanh tốt”. Cây xanh mướt không đồng nghĩa với cây sai trái. Đạm cao làm cây đi đọt liên tục, mà đọt nhiều thì hoa ít, đồng thời mô mềm kéo dài lại mở cửa cho bệnh loét và sâu vẽ bùa.

Lỗi 3 — Bỏ qua nền đất, chỉ nhìn lượng phân. Nếu pH đất không phù hợp hoặc đất đã chai cứng thì dinh dưỡng bị khoá, bón thêm chỉ tốn tiền. Xem đất chai cứng rễ tơ ít và chế phẩm sinh học cải tạo đất.

Lưu ý khi pha: phương thức ghi trên nhãn là phần có giá trị pháp lý — bón rễ thì tưới gốc, bón lá thì phun lá, không gộp chung bình. Không pha chung dòng có silic với dòng có canxi vì dễ gây kết tủa làm hỏng cả bình.

Cây bưởi tơ chưa cho trái thì bón khác thế nào

Vườn kiến thiết cơ bản có mục tiêu khác hẳn: không phải nuôi trái, mà là xây bộ khung tán và bộ rễ cho những năm khai thác sau.

Hướng bón ở giai đoạn này nghiêng về đạm và lân để cây phát triển thân lá và rễ, chia thành nhiều cữ nhỏ quanh năm thay vì vài cữ lớn, và lượng tăng dần theo tuổi cây.

Sai lầm thường gặp là nôn nóng để cây cho trái bói sớm và nhiều. Cây tơ mang trái sớm thì lấy mất phần sức đáng ra dùng để xây tán, hậu quả thấy ở những năm sau: cây nhỏ hơn hẳn, tán lệch, tuổi khai thác ngắn lại.

Câu hỏi thường gặp về cách bón phân cho bưởi

Một năm bón phân cho bưởi mấy lần?
Theo bốn mốc của chu kỳ — sau thu hoạch, trước ra hoa, đậu trái và nuôi trái non, trái lớn đến trước thu hoạch — nhưng mỗi mốc nên chia thành nhiều cữ nhỏ thay vì một lần lớn, vì cây có múi hút dinh dưỡng đều đặn chứ không ăn dồn. Bưởi ra hoa rải rác nên lịch bón phải bám theo tình trạng thật của cây.

Bón phân cho bưởi nên bón ở vị trí nào?
Rải thành vòng theo hình chiếu mép tán, không bón sát gốc, vì rễ tơ hút dinh dưỡng mạnh nhất nằm quanh mép tán còn sát gốc chủ yếu là rễ cọc. Xới nhẹ lớp mặt rồi lấp và tưới; không xới sâu vì rễ bưởi ăn nông, dễ bị đứt.

Bưởi hay rụng trái non là do bón thiếu gì?
Thường do thiếu trung vi lượng, nhất là canxi và bo, cộng với tưới nước thất thường hoặc cây đi đọt đúng lúc mang trái non. Giai đoạn đậu trái cần bổ sung nhóm trung vi lượng và giữ nước đều — với bưởi, tưới đều quan trọng hơn tưới nhiều.

Vì sao bón nhiều mà cây bưởi vẫn vàng lá, kém trái?
Hai khả năng hay gặp. Một là nền đất có vấn đề: pH không phù hợp khiến dinh dưỡng bị khoá trong đất, hoặc đất chai cứng làm rễ tơ không phát triển. Hai là cây đang mắc bệnh chứ không phải đói — nhất là vàng lá thối rễ hoặc bệnh vàng lá greening, hai thứ cần cách xử lý hoàn toàn khác.

Đọc thêm cho vườn bưởi

• Bài trụ: phân bón cho cây có múi
• Sâu bệnh: sâu vẽ bùa trên bưởi · bệnh loét cam · bệnh vàng lá greening · vàng lá thối rễ cây có múi
• Nền đất và bộ rễ: pH đất và cách đo · đất chai cứng rễ tơ ít · rễ tơ là gì · chế phẩm sinh học cải tạo đất
• Kiến thức nền: phân bón lá là gì · phân bón hữu cơ Trichoderma
• Theo dõi thị trường: giá nông sản hôm nay

Anh chị là đại lý hoặc cửa hàng vật tư nông nghiệp?

Bưởi là cây khách hỏi nhiều nhất về chuyện “bón gì bây giờ”, vì cây lúc nào cũng có trái nên lúc nào cũng có câu hỏi. Trả lời được theo đúng giai đoạn cây đang đứng — chứ không phải đọc công thức chung — là thứ giữ khách qua nhiều vụ.

Yimex cung cấp các dòng phân bón trong bài theo chính sách đại lý, hỗ trợ kỹ thuật khi khách của anh chị hỏi khó, và nhận gia công nhãn riêng nếu anh chị muốn có mã hàng mang tên cửa hàng mình.

Để lại thông tin, chúng tôi gọi lại trong giờ làm việc để trao đổi theo đúng khu vực và nhóm cây anh chị đang bán.

Về tác giả

Bài viết do Đội ngũ kỹ sư Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu Yimex biên soạn, dựa trên hồ sơ kỹ thuật sản phẩm, quyết định công nhận phân bón lưu hành và các ca tư vấn thực tế tại vườn cam, quýt, bưởi ở miền Tây và Đông Nam Bộ.

Yimex là doanh nghiệp sản xuất phân bón do ông Nguyễn Đức Tốt sáng lập và điều hành, nhà máy đặt tại KCN Thái Hòa, xã Đức Lập, tỉnh Tây Ninh. Yimex sản xuất các dòng phân bón hữu cơ, phân bón lá và nhận gia công phân bón nhãn riêng cho đại lý và cửa hàng vật tư nông nghiệp trên cả nước.

Theo dõi thêm giá nông sản hôm nay và bảng giá phân bón mới nhất cập nhật hằng ngày trên website.