Tỉa Trái Sầu Riêng: Tỉa Mấy Đợt, Giữ Mấy Trái Mỗi Chùm Và 6 Dấu Hiệu Trái Phải Bỏ

Có một câu tôi nghe gần như mỗi vụ, từ những vườn gọi vào nhà máy hỏi kỹ thuật: “Cây tui đậu dữ lắm, trái quá trời luôn, mà sao cuối vụ bán không được giá?”

Rồi khi hỏi kỹ: cây đậu 200 trái, giữ gần hết, tới ngày cắt được 150 trái — nhưng trái nào cũng nhỏ, cơm mỏng, nhiều trái méo một bên. Thương lái vào xem, trả giá hàng dạt.

Cây không hề làm sai. Cây đã chia đều những gì nó có cho 150 cái miệng ăn. Người quyết định có bao nhiêu miệng ăn trên cây là nhà vườn, không phải cây.

Bài này nói về tỉa trái sầu riêng: tỉa mấy đợt, mỗi đợt nhìn vào tiêu chí gì, một chùm giữ mấy trái, và vì sao cắt bỏ bớt trái lại là việc làm tăng tiền chứ không phải giảm tiền.

Tỉa trái sầu riêng là gì và vì sao cây không tự bỏ hết trái dư

Tỉa trái sầu riêng là việc chủ động cắt bỏ bớt trái non trên cây, để số trái còn lại đúng bằng sức nuôi thật của cây, chứ không phải bằng số bông đã đậu.

Nhiều anh chị nói với tôi: “cây tự rụng bớt mà, để nó tự lo”. Đúng một nửa. Cây có cơ chế tự tỉa — đợt rụng sinh lý sau xổ nhụy chính là cây tự bỏ những trái nó thấy không nuôi nổi. Nhưng cây chỉ bỏ tới mức nó sống được, không bỏ tới mức trái đạt loại A. Hai ngưỡng đó cách nhau rất xa.

Cây giữ 150 trái vẫn sống khoẻ, vẫn ra lá, vẫn qua vụ. Chỉ là 150 trái ấy chia nhau một lượng dinh dưỡng mà lẽ ra đủ cho 80 trái. Kết quả là trái đủ số nhưng không đủ ký, cơm mỏng, và cây kiệt sức sang vụ sau. Nếu vườn anh chị từng gặp cảnh cơm không lên được, bài nguyên nhân sầu riêng không lên cơm nói kỹ phần đó — và một trong những gốc rễ của nó nằm ngay ở khâu tỉa trái.

Nói ngắn gọn: cây tỉa để sống, người tỉa để bán được giá. Hai mục tiêu khác nhau nên không thể giao việc này cho cây.

Ba đợt tỉa trái sầu riêng — mỗi đợt nhìn vào một thứ khác nhau

Sai lầm phổ biến nhất không phải là tỉa ít hay tỉa nhiều, mà là tỉa một lần rồi thôi. Tỉa một lần thì hoặc anh chị tỉa quá sớm (chưa biết trái nào sẽ hỏng), hoặc quá muộn (cây đã tốn sức nuôi trái bỏ đi).

Nhịp an toàn là ba đợt, mỗi đợt có một tiêu chí riêng.

Đợt 1 — khoảng 3 đến 4 tuần sau xổ nhụy: tỉa theo CHÙM

Lúc này trái cỡ trứng gà trở lại. Đợt rụng sinh lý vừa đi qua, nên những gì còn trên cây là trái thật sự có khả năng đi tiếp.

Việc của đợt này là giảm số trái trong từng chùm, chưa phải chọn trái đẹp. Một chùm đang mang bốn, năm trái chen nhau thì cắt còn hai, ba trái. Cắt trái nhỏ hơn hẳn so với anh em cùng chùm, cắt trái bị ép nằm kẹt giữa, cắt trái mọc chúc ngược lên trên.

Nếu cây vừa trải qua giai đoạn xổ nhụy không suôn sẻ — gặp mưa, rụng nhiều, hoặc vừa bị đi đọt — thì trước khi tỉa nên đọc lại sầu riêng xổ nhụy xong phun gì để biết cây đang ở trạng thái nào, vì tỉa trên một cây đang suy khác hẳn tỉa trên cây sung.

Đợt 2 — khoảng 7 đến 8 tuần sau xổ nhụy: tỉa theo HÌNH DẠNG

Trái cỡ nắm tay trở lên. Đến lúc này hình hài trái đã lộ: trái nào sẽ tròn đều, trái nào sẽ méo, trái nào gai mọc lệch một bên.

Đây là đợt quan trọng nhất về mặt tiền bạc, vì một trái méo nuôi tới cuối vụ vẫn tốn đúng lượng dinh dưỡng như trái đẹp, nhưng bán ra là hàng dạt. Cắt nó ở tuần thứ tám là lấy lại phần dinh dưỡng đó cho trái bên cạnh, trong khi vẫn còn đủ thời gian để trái bên cạnh lớn thêm.

Đợt 3 — khoảng 10 đến 12 tuần: tỉa ĐỊNH SỐ cuối cùng

Đợt này nhẹ nhất, chủ yếu là dọn những trái phát sinh vấn đề giữa chừng: trái bị sâu đục, trái có vết nấm ở cuống, trái bị nứt gai, trái chậm lớn rõ rệt so với mặt bằng chung của cây.

Sau đợt ba, số trái trên cây coi như chốt. Từ đây trở đi việc duy nhất còn lại là nuôi.

Giữ bao nhiêu trái một chùm, bao nhiêu trái một cây?

Đây là câu được hỏi nhiều nhất, và cũng là câu dễ trả lời sai nhất nếu đưa ra một con số cố định.

Tôi nói thẳng nguyên tắc trước: đếm trái theo cành, đừng đếm theo cây. Con số “một cây nuôi bao nhiêu trái” không có ý nghĩa gì nếu không biết cây đó có bao nhiêu cành cấp một khoẻ và bộ lá dày tới đâu. Hai cây cùng tuổi, cùng giống, một cây tán dày một cây tán thưa, sức nuôi chênh nhau rất xa.

Cách làm thực tế ngoài vườn:

• Mỗi chùm giữ 1 đến 2 trái. Chùm nằm ở vị trí đẹp, cành khoẻ thì giữ 2. Chùm ở cành yếu hoặc vị trí xấu thì giữ 1, thậm chí bỏ hết cả chùm.
• Mỗi cành cấp một tính theo độ dài và độ dày lá. Cành khoẻ, dài, lá dày thì mang được nhiều điểm trái hơn cành ngắn lá thưa. Khoảng cách giữa hai điểm trái trên cùng một cành nên đủ rộng để trái lớn hết cỡ mà không chạm nhau.
• Nhìn tổng tán để chốt. Sau khi đi hết các cành, lùi ra xa nhìn lại cả cây. Nếu thấy trái dồn cục một phía thì điều chỉnh cho cân, vì trái dồn một bên vừa làm nghiêng cây vừa dễ gãy cành.

Vị trí trái tốt nhất nằm ở đoạn giữa cành cấp một, cách thân một khoảng, không quá sát thân và không ra tới đầu cành. Trái quá sát thân thường bị che nắng, lên màu kém. Trái ngoài đầu cành thì chính nó là nguyên nhân làm gãy cành khi vào ký.

Trái treo bên dưới cành, cuống to và thẳng, là trái nên ưu tiên giữ. Trái mọc chúc lên trên hoặc cuống vặn vẹo thì bỏ sớm.

Sáu dấu hiệu nhận mặt trái không nên nuôi tiếp

Khi đứng trước một chùm và phân vân bỏ trái nào, anh chị soi theo sáu dấu hiệu này. Trái dính càng nhiều dấu hiệu thì càng nên cắt sớm.

1. Nhỏ hơn hẳn anh em cùng chùm. Cùng ngày đậu, cùng điều kiện, mà nó thua rõ rệt nghĩa là nó đang bị cạnh tranh và sẽ thua tiếp tới cuối.
2. Hình dạng lệch, gai thưa một bên. Đây là dấu thụ phấn không đều, múi sẽ lép ở đúng bên gai thưa. Trái này gần như chắc chắn thành hàng dạt.
3. Cuống nhỏ, vặn, hoặc có vết thâm ở chỗ nối. Cuống là đường ống dẫn, cuống yếu thì trái không bao giờ lớn kịp.
4. Trái bị ép, kẹt giữa hai trái khác. Phần tiếp xúc sẽ không phát triển được, trái méo vĩnh viễn.
5. Trái nằm ngoài đầu cành hoặc trên cành tăm. Rủi ro gãy cành cao, mà cành gãy thì mất cả cành lẫn trái.
6. Trái có vết bệnh ở vỏ hoặc cuống. Nhất là vết thâm đen ở đít trái — đây có thể là dấu hiệu nấm tấn công, xem thêm phytophthora trên sầu riêng. Trái bệnh giữ lại không chỉ mất trái đó mà còn là ổ lây cho chùm bên cạnh.

Nguyên tắc khi phân vân: cắt. Một trái bỏ nhầm làm mất vài ký. Một trái dạt giữ lại làm mất phần dinh dưỡng đáng lẽ chia cho trái tốt, kéo dài suốt ba tháng.

Tỉa xong phải nuôi liền — đây là chỗ nhiều vườn bỏ lỡ

Sau mỗi đợt tỉa, cây đột ngột được giải phóng một phần sức. Phần sức dư ấy sẽ đi đâu đó. Nếu anh chị không hướng nó vào trái còn lại, cây rất dễ đẩy nó ra một cơi đọt mới — và khi đọt bật ra giữa lúc nuôi trái thì trái lập tức bị tranh dinh dưỡng, rụng hoặc chậm lớn.

Vì vậy hai việc này phải đi liền nhau: tỉa xong thì chăm liền, không để cây “rảnh”.

Hướng dinh dưỡng sau tỉa đi theo ba lớp:

• Dưới gốc — nuôi bộ rễ và giữ nền. Trái lớn bằng rễ chứ không bằng lá. Nếu bộ rễ yếu thì bón bao nhiêu trên lá cũng không vào được trái. Dòng bón rễ như ECO GREEN được đăng ký là phân bón hữu cơ bón rễ, trên nhãn ghi rõ dùng cho cây ăn trái 150–200 lít phân bón mỗi héc ta mỗi lần, tưới gốc vào các giai đoạn phục hồi sau thu hoạch, trước ra hoa, đậu trái và nuôi trái, liều khuyến cáo 1 lít pha 400 lít nước. Nền đất tốt hay xấu quyết định phần này — nếu đất vườn đang chai cứng, xem đất chai cứng rễ tơ ít và pH đất trồng sầu riêng.
• Trên lá — giữ bộ lá và chống đi đọt. Bộ lá là nhà máy nuôi trái. Giai đoạn này cần giữ lá dày, xanh bền, nhưng tuyệt đối không đẩy đạm cao vì đạm cao là lệnh cho cây đi đọt.
• Trung vi lượng — chống nứt, chống sượng về sau. Canxi và bo liên quan trực tiếp tới độ chắc của vỏ và chất lượng múi. Những dòng amino và trung vi lượng như Amino Combi Chelate dùng trong giai đoạn nuôi trái giúp cây hấp thu đều hơn.

Một lưu ý về pha chung mà tôi phải nói rõ: dòng bón rễ và dòng phun lá không gộp vào cùng một bình được. Phương thức sử dụng ghi trên nhãn là phần có giá trị pháp lý, bón rễ thì tưới gốc, phun lá thì phun lá. Pha lẫn vừa sai nhãn vừa dễ gây kết tủa làm hỏng cả bình.

Năm lỗi thường gặp khi tỉa trái sầu riêng

Lỗi 1 — Tiếc trái, giữ quá nhiều. Đây là lỗi nặng nhất và phổ biến nhất. Nhìn chùm trái đầy ai cũng tiếc. Nhưng phép tính rất rõ: 80 trái đạt loại A luôn ra tiền hơn 150 trái hàng dạt, mà cây lại không kiệt sức sang vụ sau.

Lỗi 2 — Tỉa một lần duy nhất rồi thôi. Tỉa một lần ở tuần thứ ba thì chưa thấy được trái nào sẽ méo. Tỉa một lần ở tuần thứ mười thì cây đã nuôi không công suốt hai tháng.

Lỗi 3 — Tỉa xong bón đạm cao cho cây “mau lại sức”. Cây lại sức bằng cách đi đọt, và đọt ăn mất trái. Giai đoạn nuôi trái không phải lúc đẩy đạm. Nếu cây đang có dấu hiệu nhú đọt giữa lúc mang trái, xử lý theo hướng ở bài chặn đọt sầu riêng.

Lỗi 4 — Cắt sát cuống làm tổn thương cành. Vết cắt lớn ở chỗ nối là cửa vào cho nấm. Cắt dứt khoát bằng kéo sắc, chừa lại phần cuống ngắn, không giật bằng tay làm xước vỏ cành.

Lỗi 5 — Tỉa trong lúc trời mưa dầm. Vết cắt ướt lâu khô là điều kiện cho nấm khuẩn xâm nhập. Chọn ngày ráo, tỉa buổi sáng cho vết cắt kịp se trong ngày.

Tỉa trái và néo cành — hai việc phải đi cùng nhau

Nhiều vườn tỉa rất kỹ nhưng cuối vụ vẫn mất trái, lý do không nằm ở trái mà ở cành.

Một trái sầu riêng vào ký nặng vài ký, một cành mang ba bốn trái là mang cả chục ký ở đầu đòn bẩy. Gặp một cơn gió lớn hoặc một trận mưa làm tán nặng nước là cành gãy, mất cả cành lẫn trái, cây còn mang vết thương hở suốt phần còn lại của vụ.

Vì vậy sau đợt tỉa thứ hai, khi số trái đã gần chốt, nên néo dây cho những cành mang trái nặng hoặc những trái nằm xa thân. Dây néo kéo lực về phía thân chính, chia bớt gánh cho cành.

Vườn mới trồng, vườn tơ có cần tỉa trái không?

Có, và cần nghiêm hơn vườn lớn.

Cây tơ vừa cho trái bói thường được chủ vườn để nhiều vì nôn nóng. Nhưng cây tơ đang dùng phần lớn sức cho việc xây bộ khung tán — bắt nó nuôi nhiều trái là lấy mất phần xây tán ấy. Hậu quả không thấy ngay trong vụ bói, mà thấy ở những vụ sau: cây nhỏ hơn hẳn, tán lệch, tuổi thọ kinh doanh ngắn lại.

Với cây mới cho trái bói, giữ một lượng trái vừa phải để cây làm quen với việc mang trái, phần còn lại dồn cho tán. Vụ sau cây đủ khung thì tăng dần. Phần nền dinh dưỡng cho giai đoạn này nằm ở bài trụ phân bón cho sầu riêng, trong đó có đủ cả năm giai đoạn của một vụ.

Một ranh giới phải nói rõ: phân bón không phải chất điều hoà sinh trưởng

Trong các nhóm nhà vườn, chuyện “xịt gì cho trái lớn nhanh” được bàn rất nhiều, và không ít lời khuyên trôi nổi thực chất đang nói về chất điều hoà sinh trưởng.

Tôi làm bên sản xuất phân bón nên nói đúng phạm vi của mình: những gì tôi viết trong bài này là con đường dinh dưỡng — cho cây ăn đúng thứ nó cần, đúng lúc, qua đúng đường bón ghi trên nhãn. Chất điều hoà sinh trưởng là nhóm vật tư khác, có quy định quản lý riêng, và không phải thứ anh chị nên tự ý pha vào bình nuôi trái theo lời truyền miệng.

Mọi sản phẩm nhắc tới trong bài đều là phân bón có mã số và quyết định công nhận lưu hành, dùng đúng liều và đúng phương thức ghi trên nhãn.

Câu hỏi thường gặp về tỉa trái sầu riêng

Tỉa trái sầu riêng vào lúc nào là đúng nhất?
Không có một thời điểm duy nhất, mà là ba đợt: khoảng 3–4 tuần sau xổ nhụy tỉa theo chùm, khoảng 7–8 tuần tỉa theo hình dạng trái, và khoảng 10–12 tuần tỉa định số cuối cùng. Mỗi đợt nhìn vào một tiêu chí khác nhau nên không gộp lại làm một lần được.

Một chùm sầu riêng nên giữ mấy trái?
Thông thường giữ 1 đến 2 trái mỗi chùm. Chùm ở cành khoẻ, vị trí giữa cành cấp một thì giữ 2; chùm ở cành yếu hoặc ngoài đầu cành thì giữ 1 hoặc bỏ cả chùm. Nguyên tắc là đếm theo cành chứ không đếm theo cây.

Tỉa trái nhiều quá cây có bị thiệt không?
Ngược lại. Cây mang ít trái hơn nhưng trái đạt ký và đạt cơm thì tổng tiền thường cao hơn, đồng thời cây không bị vắt kiệt nên vụ sau phục hồi nhanh. Thiệt hại thật nằm ở phía giữ quá nhiều trái, chứ không nằm ở phía tỉa mạnh tay.

Tỉa trái xong có cần bón gì liền không?
Có. Sau tỉa cây dư một phần sức và rất dễ đẩy ra cơi đọt mới, mà đọt ra lúc nuôi trái là mất trái. Nên chăm liền theo hướng nuôi rễ và giữ bộ lá, tránh đạm cao, và dùng đúng phương thức bón rễ hay phun lá ghi trên nhãn từng sản phẩm.

Đọc thêm theo đúng giai đoạn vườn đang đứng

• Trước đó — làm bông: tạo mầm hoa sầu riêng khi trời lạnh · chặn đọt sầu riêng
• Lúc xổ nhụy: thụ phấn bổ sung cho sầu riêng · sầu riêng xổ nhụy xong phun gì
• Nuôi trái và chất lượng cơm: bón kali cho sầu riêng vào thời điểm nào · kali đỏ hay kali trắng cho sầu riêng · sầu riêng bị sượng cơm · sầu riêng cháy múi do đâu
• Bệnh hại trong lúc mang trái: bệnh thán thư sầu riêng · nhện đỏ sầu riêng · rầy xanh hại sầu riêng · sầu riêng gai nhím gai nù
• Bộ rễ và nền đất: thối rễ sầu riêng · tuyến trùng rễ sầu riêng · rễ tơ là gì · sầu riêng bị vàng lá
• Bài trụ tổng hợp: phân bón cho sầu riêng

Anh chị là đại lý hoặc cửa hàng vật tư nông nghiệp?

Tỉa trái là câu hỏi khách hỏi nhiều nhất trong suốt ba tháng nuôi trái, và cũng là chỗ dễ mất khách nhất nếu tư vấn sai nhịp. Yimex cung cấp các dòng phân bón trong bài theo chính sách đại lý, hỗ trợ kỹ thuật khi khách của anh chị hỏi khó, và nhận gia công nhãn riêng nếu anh chị muốn có mã hàng mang tên cửa hàng mình.

Để lại thông tin, chúng tôi gọi lại trong giờ làm việc để trao đổi theo đúng khu vực và nhóm cây anh chị đang bán.

Về tác giả

Bài viết do Đội ngũ kỹ sư Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu Yimex biên soạn, dựa trên hồ sơ kỹ thuật sản phẩm, quyết định công nhận phân bón lưu hành và các ca tư vấn thực tế tại vườn sầu riêng ở miền Tây, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên.

Yimex là doanh nghiệp sản xuất phân bón do ông Nguyễn Đức Tốt sáng lập và điều hành, nhà máy đặt tại KCN Thái Hòa, xã Đức Lập, tỉnh Tây Ninh. Yimex sản xuất các dòng phân bón hữu cơ, phân bón lá và nhận gia công phân bón nhãn riêng cho đại lý và cửa hàng vật tư nông nghiệp trên cả nước.

Theo dõi thêm giá nông sản hôm nay và bảng giá phân bón mới nhất cập nhật hằng ngày trên website.