Sầu Riêng Bị Nứt Trái: 3 Nguyên Nhân Và Vì Sao Mưa Chỉ Là Giọt Nước Cuối Cùng

Trái sầu riêng nứt là kiểu mất tiền đau nhất, vì nó xảy ra ở cuối đường. Cây đã nuôi trái bốn tháng, trái đã vào ký, chỉ còn vài tuần nữa là cắt — rồi một đêm mưa, sáng ra vỏ toác một đường dọc.

Trái đó bỏ. Và thường không bỏ một trái: trong vườn sẽ có một loạt trái nứt cùng lúc, vì nguyên nhân là chung cho cả vườn chứ không riêng trái nào.

Bài này nói về sầu riêng bị nứt trái: nứt do đâu, vì sao mưa chỉ là giọt nước cuối cùng chứ không phải thủ phạm, phân biệt nứt vỏ với nứt cuống, và chặn nó từ lúc nào.

Sầu riêng bị nứt trái là do đâu

Gốc của hiện tượng này rất đơn giản, và hiểu đúng nó thì cách phòng cũng rõ ngay: phần ruột bên trong lớn nhanh hơn phần vỏ bên ngoài có thể giãn theo.

Vỏ trái sầu riêng là một lớp mô có độ đàn hồi nhất định. Khi cơm bên trong hút nước và nở ra nhanh hơn mức vỏ chịu được, áp lực dồn lên vỏ và vỏ rách ở chỗ yếu nhất.

Từ cơ chế này suy ra hai nhóm nguyên nhân, và chúng thường đi cùng nhau:

1. Nước vào đột ngột — làm ruột nở nhanh bất thường.
2. Vỏ yếu sẵn — thiếu các chất làm chắc vách tế bào, nên sức chịu của vỏ thấp hơn bình thường.

Đây là lý do nói mưa chỉ là giọt nước cuối cùng: cùng một trận mưa, vườn có vỏ trái chắc thì không sao, vườn vỏ yếu thì nứt hàng loạt.

Nguyên nhân 1 — Nước thất thường, không phải nước nhiều

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, và cũng là chỗ bị hiểu sai nhiều nhất.

Vấn đề không nằm ở việc vườn nhiều nước, mà ở việc lượng nước thay đổi đột ngột. Kịch bản điển hình:

• Vườn khô một đợt — có thể do cắt nước làm bông còn sót lại, do nắng gắt, hoặc đơn giản là chủ vườn bận không tưới.
• Rồi một trận mưa lớn, hoặc một lần tưới đẫm bù.
• Rễ hút nước ồ ạt, cơm nở nhanh, vỏ không giãn kịp — nứt.

Cây đã quen với chế độ nước đều thì không gặp cú sốc này. Vì vậy nguyên tắc số một là giữ ẩm đều, đừng để vườn khô rồi mới tưới bù. Tưới ít mà đều tốt hơn nhiều so với tưới nhiều mà thưa.

Trong mùa mưa, việc cần làm là ngược lại: lo thoát nước, giữ cho đất không bị sũng sau mưa lớn, và nếu dự báo có mưa dài thì không tưới thêm trước đó.

Nguyên nhân 2 — Vỏ trái yếu vì thiếu nhóm làm chắc vách tế bào

Đây là phần nhà vườn chủ động được từ sớm, và cũng là phần hay bị bỏ qua vì nó không gây triệu chứng gì cho tới lúc trái nứt.

Canxi là thành phần của vách tế bào — thiếu canxi thì mô vỏ kém bền, sức chịu áp lực thấp. Bo liên quan tới việc vận chuyển và sử dụng canxi trong cây, nên thiếu bo thì dù có bón canxi cây cũng dùng không hiệu quả.

Hai chất này phải được bổ sung trong suốt quá trình nuôi trái, không phải đợi tới lúc thấy trái sắp nứt mới bổ sung. Khi vỏ đã hình thành xong thì không sửa lại được nữa.

Các dòng trung vi lượng dùng cho giai đoạn nuôi trái như Ca-Bo-Zn Amino và NOVA COMBI thuộc nhóm này, dùng theo đúng phương thức ghi trên nhãn.

Nguyên nhân 3 — Bón đạm cao ở giai đoạn cuối

Đạm cao lúc trái đang vào ký làm mô phát triển nhanh và mềm. Vỏ mềm thì chịu áp lực kém hơn hẳn.

Nhiều vườn bón thúc mạnh ở giai đoạn cuối với mong muốn trái to thêm, nặng ký thêm. Phần tăng thêm đó thường không bù nổi phần mất đi vì nứt — và về chất lượng cơm cũng không lợi.

Giai đoạn cuối là lúc tăng kali, giảm đạm. Kali liên quan tới độ chắc cơm và chất lượng, và nó không đẩy mô non như đạm. Phần này nói kỹ ở bài bón kali cho sầu riêng vào thời điểm nào.

Phân biệt nứt vỏ với nứt cuống và với mấy thứ khác

Ba hiện tượng dưới đây hay bị gọi chung là “nứt trái” nhưng nguyên nhân và cách xử lý khác nhau:

• Nứt vỏ trái. Vết nứt dọc trên thân trái, toác ra, nhìn thấy cơm bên trong. Đây là kiểu đang nói trong bài — do chênh lệch tốc độ nở giữa ruột và vỏ.
• Nứt ở cuống trái. Vết nứt nằm ngay chỗ nối cuống với trái. Thường liên quan tới cây bị sốc nước hoặc cuống yếu từ đầu do thụ phấn kém, và trái này hay rụng trước khi kịp nứt vỏ.
• Thối trái do nấm. Cho mảng nâu đen ướt lan rộng, không phải vết nứt sạch. Thường bắt đầu ở đít trái hoặc chỗ hai trái chạm nhau — xem phytophthora trên sầu riêng.
• Lỗ do sâu đục. Lỗ tròn nhỏ kèm mạt nâu lổn nhổn ở chân gai, khác hẳn vết nứt — xem sâu đục trái sầu riêng.

Phân biệt quan trọng vì nếu là nứt do nước và dinh dưỡng thì xử lý bằng cách tưới và bón; còn nếu là nấm hay sâu thì hoàn toàn khác.

Một điểm cần lưu ý: trái đã nứt là cửa mở cho nấm khuẩn vào. Nên trái nứt phải hái bỏ và đưa ra khỏi vườn, không để trên cây hay dưới gốc — vì nó sẽ thành ổ bệnh cho những trái còn lại.

Giai đoạn nào dễ nứt nhất

Nứt trái tập trung ở giai đoạn trái vào ký cho tới trước thu hoạch, tức khoảng từ tháng thứ ba trở đi sau xổ nhụy.

Lý do: lúc này cơm đang tích luỹ mạnh và hút nước nhiều nhất, trong khi vỏ đã gần như định hình xong, độ co giãn còn lại rất ít.

Nghĩa là việc phòng phải làm trước đó — từ giai đoạn trái non, khi vỏ đang hình thành. Tới lúc trái đã vào ký mới lo bổ sung canxi thì đã muộn, phần việc còn lại chỉ là quản nước cho khéo.

Năm việc chặn nứt trái theo nhịp vụ

1. Từ lúc trái non — bổ sung trung vi lượng đều đặn. Canxi và bo phải có mặt trong suốt quá trình vỏ hình thành, không phải bổ sung một lần.
2. Giữ ẩm đều từ đầu tới cuối. Đây là việc rẻ nhất và hiệu quả nhất. Tưới ít mà đều, không để khô rồi tưới bù.
3. Tỉa trái để không còn trái bị ép. Trái kẹt giữa chùm vừa méo vừa dễ nứt ở chỗ tiếp xúc — xem tỉa trái sầu riêng.
4. Giai đoạn cuối: tăng kali, giảm đạm. Đừng bón thúc đạm để trái to thêm ở chặng cuối.
5. Canh dự báo mưa. Nếu sắp có mưa lớn sau một đợt khô, đừng tưới đẫm thêm trước đó. Vườn có hệ thống thoát nước tốt thì cú sốc cũng nhẹ hơn.

Phần dinh dưỡng làm được gì

Tôi làm bên sản xuất phân bón nên nói đúng phạm vi của mình: không có loại phân nào làm trái đã nứt lành lại, và cũng không có loại nào đảm bảo vườn không nứt trong mọi điều kiện thời tiết.

Cái dinh dưỡng làm được là nâng ngưỡng chịu đựng của vỏ trái — để cùng một trận mưa, vườn anh chị nằm ở phía không nứt thay vì phía nứt. Phần còn lại thuộc về quản nước, và đó là việc của tay người chứ không của chai phân.

Nền rễ cũng góp phần: bộ rễ khoẻ hút nước đều đặn hơn, ít gây cú sốc cho trái. Dòng bón rễ như ECO GREEN là phân bón hữu cơ bón rễ, mã 28940 thuộc Quyết định 2370/QĐ-BVTV-PB, trên nhãn ghi cây ăn trái dùng 150–200 lít phân bón mỗi héc ta mỗi lần, tưới gốc vào giai đoạn đậu trái và nuôi trái.

Lưu ý khi pha: dòng bón rễ và dòng bón lá không gộp chung một bình — phương thức ghi trên nhãn là phần có giá trị pháp lý. Không pha chung dòng có silic với dòng có canxi vì dễ gây kết tủa.

Câu hỏi thường gặp về sầu riêng bị nứt trái

Sầu riêng bị nứt trái là do thiếu chất gì?
Thường gặp nhất là thiếu canxi và bo — canxi là thành phần của vách tế bào vỏ trái, bo giúp cây vận chuyển và sử dụng canxi. Nhưng thiếu chất chỉ là một nửa; nửa còn lại là nước vào đột ngột làm ruột nở nhanh hơn vỏ giãn kịp. Hai thứ này thường đi cùng nhau.

Vì sao cứ mưa lớn là trái nứt?
Mưa chỉ là giọt nước cuối cùng. Cùng một trận mưa, vườn có vỏ trái chắc và chế độ nước đều thì không sao, còn vườn vừa trải qua một đợt khô và thiếu canxi từ trước thì nứt hàng loạt. Thủ phạm thật là sự thay đổi đột ngột của lượng nước, cộng với vỏ đã yếu sẵn.

Trái đã nứt rồi có cứu được không?
Không. Vết nứt không liền lại được, và trái đó không bán được. Việc cần làm là hái bỏ và đưa ra khỏi vườn ngay, vì vết nứt là cửa mở cho nấm khuẩn, để lại trên cây hoặc dưới gốc sẽ thành ổ bệnh cho những trái còn lại.

Giai đoạn nào phải bắt đầu phòng nứt trái?
Từ lúc trái còn non, khi vỏ đang hình thành — đó là lúc canxi và bo cần có mặt đều đặn. Tới giai đoạn trái đã vào ký thì vỏ gần như định hình xong, bổ sung lúc đó quá muộn, phần việc còn lại chỉ là giữ nước cho đều và tránh tưới đẫm bù sau đợt khô.

Đọc thêm theo đúng giai đoạn vườn đang đứng

• Nuôi trái: tỉa trái sầu riêng · bón kali cho sầu riêng vào thời điểm nào · kali đỏ hay kali trắng
• Chất lượng cơm: sầu riêng không lên cơm · sầu riêng bị sượng cơm · sầu riêng cháy múi
• Sâu bệnh trên trái: sâu đục trái sầu riêng · phytophthora · bệnh thán thư · gai nhím gai nù
• Trước đó — làm bông và đậu trái: chặn đọt sầu riêng · thụ phấn bổ sung · xổ nhụy xong phun gì
• Bộ rễ và nền đất: thối rễ sầu riêng · pH đất trồng sầu riêng · rễ tơ là gì
• Bài trụ tổng hợp: phân bón cho sầu riêng

Anh chị là đại lý hoặc cửa hàng vật tư nông nghiệp?

Nứt trái là ca khách gọi tới trong trạng thái hoảng, vì nó xảy ra sát ngày cắt. Giải thích được rằng việc phải làm nằm ở ba tháng trước đó — và giúp khách chuẩn bị cho vụ sau — là thứ giữ khách lâu dài hơn nhiều so với bán một chai thuốc chữa cháy.

Yimex cung cấp các dòng phân bón trong bài theo chính sách đại lý, hỗ trợ kỹ thuật khi khách của anh chị hỏi khó, và nhận gia công nhãn riêng nếu anh chị muốn có mã hàng mang tên cửa hàng mình.

Để lại thông tin, chúng tôi gọi lại trong giờ làm việc để trao đổi theo đúng khu vực và nhóm cây anh chị đang bán.

Về tác giả

Bài viết do Đội ngũ kỹ sư Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu Yimex biên soạn, dựa trên hồ sơ kỹ thuật sản phẩm, quyết định công nhận phân bón lưu hành và các ca tư vấn thực tế tại vườn sầu riêng ở miền Tây, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên.

Yimex là doanh nghiệp sản xuất phân bón do ông Nguyễn Đức Tốt sáng lập và điều hành, nhà máy đặt tại KCN Thái Hòa, xã Đức Lập, tỉnh Tây Ninh. Yimex sản xuất các dòng phân bón hữu cơ, phân bón lá và nhận gia công phân bón nhãn riêng cho đại lý và cửa hàng vật tư nông nghiệp trên cả nước.

Theo dõi thêm giá nông sản hôm nay và bảng giá phân bón mới nhất cập nhật hằng ngày trên website.